नेतन्याहू यांच्या लिबिया मॉडेलच मागणी मागील कारण काय?

अमेरिका आणि इराण यांच्यात अप्रत्यक्ष उच्चस्तरीय अणुचर्चा सुरू होत आहे. दोन्ही देशांचे अधिकारी शनिवारी, 12 एप्रिल रोजी ओमानमध्ये भेटून चर्चा करणार आहेत. इराणचे परराष्ट्रमंत्री अब्बास अराघची यांनी मंगळवारी ही माहिती दिली. इराण आणि अमेरिका शनिवारी ओमानमध्ये अप्रत्यक्ष उच्चस्तरीय चर्चेसाठी भेटणार आहेत, असे अराघची यांनी ‘एक्स’वरील पोस्टमध्ये म्हटले आहे.

ही एक संधी आहे आणि परीक्षाही आहे. चेंडू अमेरिकेच्या कोर्टात आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणसोबत अणुचर्चा सुरू झाल्याच्या वक्तव्यानंतर अराघची यांनी हे वक्तव्य केले आहे.

ट्रम्प यांची इराणला वाईट परिणाम भोगण्याची धमकी

तेहरानबरोबरच्या चर्चेची माहिती देताना राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी सोमवारी सांगितले की, जर अमेरिका आणि शिया देश यांच्यातील थेट चर्चा अयशस्वी झाली तर इराणला मोठा धोका निर्माण होईल. इस्रायलचे पंतप्रधान नेतन्याहू यांच्याशी झालेल्या बैठकीत ट्रम्प म्हणाले की, मला वाटते की, इराणसोबतची चर्चा यशस्वी झाली नाही तर इराणला मोठा धोका निर्माण होईल. इराणकडे अण्वस्त्रे नसतील आणि चर्चा यशस्वी झाली नाही तर तो दिवस इराणसाठी अत्यंत दु:खद असेल, असे मला वाटते.

इराणने ट्रम्प यांचा दावा फेटाळला

ही चर्चा पुढे सरकली तर सात वर्षांपूर्वी ट्रम्प यांनी 2015 च्या अणुकरारातून माघार घेतल्यानंतर अमेरिका आणि इराणच्या अधिकाऱ्यांची ही पहिलीच आमने-सामने भेट असेल. मात्र, इराणने ट्रम्प यांचा थेट चर्चेचा दावा फेटाळून लावला असून ही अप्रत्यक्ष चर्चा असेल, असे म्हटले आहे. इराणच्या तीन वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी न्यूयॉर्क टाइम्सला सांगितले की, अप्रत्यक्षपणे चर्चा सुरू होण्याची अपेक्षा आहे. प्रत्येक शिष्टमंडळ स्वतंत्र खोल्यांमध्ये असेल, तर जॉर्डनचे मुत्सद्दी दोन्ही बाजूंमध्ये संदेशांची देवाणघेवाण करतील. हा फॉर्मेट बायडन प्रशासनाच्या काळात युरोपियन अधिकाऱ्यांनी मध्यस्थी केलेल्या आधीच्या वाटाघाटींसारखाच आहे.

इस्रायलच्या ‘जेरुसलेम पोस्ट’ या वृत्तसंस्थेने इराणच्या सूत्रांच्या हवाल्याने म्हटले आहे की, प्राथमिक अप्रत्यक्ष चर्चेत प्रगती दिसून आल्यास तेहरान थेट चर्चेचा विचार करू शकतो. इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते इस्माईल बघई यांनी तेहरानच्या अप्रत्यक्ष चर्चेच्या प्रस्तावावर इराण अमेरिकेच्या उत्तराची वाट पाहत असल्याचे म्हटले होते.

नेतन्याहू लिबिया मॉडेलबद्दल बोलले

सोमवारी व्हाईट हाऊसमध्ये ट्रम्प यांच्यासोबत बसलेल्या नेतन्याहू यांनी तेहरानशी झालेल्या चर्चेत सांगितले की, कोणत्याही कराराने लिबियाच्या मॉडेलचे अनुसरण केले पाहिजे – याचा अर्थ असा आहे की इराणने “आपली अण्वस्त्रे पूर्णपणे नष्ट केली पाहिजेत आणि त्यांना देशाबाहेर पाठवले पाहिजे.” मात्र, 2003 मध्ये लिबियाची अण्वस्त्रे सुपूर्द करण्यात आली होती, तेव्हा ती उघडलीही गेली नव्हती. त्याचबरोबर इराणचा कार्यक्रम वर्षानुवर्षे सुरू असून तो देशभर पसरलेला आहे. त्यातील बहुतांश भाग भूमिगत आहे.