बृहन्मुंबई महानगरपालिका निवडणुका आणि महाराष्ट्रातील राजकीय पक्षांची तयारी: एक सविस्तर आढावा

नमस्कार, महाराष्ट्रातील राजकारणात सध्या बृहन्मुंबई महानगरपालिका (BMC) निवडणुकांचा मुद्दा केंद्रस्थानी आहे. गेल्या अनेक वर्षांपासून रखडलेल्या या निवडणुका आता लवकरच होण्याची चिन्हे असून, सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशानंतर राजकीय पक्षांनी जोरदार तयारी सुरू केली आहे. मुंबईची सर्वात श्रीमंत महापालिका म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या BMC वरील वर्चस्वासाठी सर्वच प्रमुख पक्ष रणनीती आखत आहेत.


बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या निवडणुका कधी होणार याबद्दल गेल्या अनेक वर्षांपासून अनिश्चितता होती. ओबीसी आरक्षणापासून ते प्रभाग रचनेतील बदलांपर्यंत अनेक कायदेशीर गुंतागुंत यामुळे निवडणुका लांबणीवर पडल्या होत्या. आता, सर्वोच्च न्यायालयाने राज्य निवडणूक आयोगाला चार महिन्यांच्या आत निवडणुका घेण्याचे निर्देश दिले आहेत. त्यामुळे, या वर्षी ऑक्टोबर किंवा नोव्हेंबरमध्ये, मान्सूननंतर या निवडणुका होण्याची शक्यता आहे.

राज्यातील प्रमुख राजकीय पक्ष, सत्ताधारी ‘महायुती’ आणि विरोधी ‘महाविकास आघाडी’, या निवडणुकांसाठी कंबर कसून तयार आहेत.

भाजपची रणनीती:
भाजपने मुंबईतील २२७ पैकी सुमारे १५० जागांवर लढण्याची योजना आखली आहे, जेणेकरून त्यांना स्वबळावर बहुमत मिळवता येईल. भाजपच्या अंतर्गत सर्वेक्षणानुसार, उद्धव ठाकरे आणि राज ठाकरे यांच्या संभाव्य युतीचा भाजपच्या विजयाच्या शक्यतांवर फारसा परिणाम होणार नाही. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांच्या नेतृत्वावर पक्षाचा विश्वास असून, त्यांचा पारंपरिक मतदारसंघ स्थिर असल्याचे सर्वेक्षणातून समोर आले आहे. भाजप मुंबई, पुणे आणि ठाणे यांसारख्या प्रमुख शहरांमधील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांमध्ये आपला प्रभाव वाढवण्याचा प्रयत्न ते करत आहेत.

शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) (UBT) ची रणनीती:
शिवसेना (UBT) ने ‘मराठी माणूस’ हा मुद्दा पुन्हा एकदा केंद्रस्थानी आणण्याचा निर्णय घेतला आहे. ‘लढा आपल्या मुंबईसाठी’ या मोहिमेअंतर्गत, ते मुंबईतील मराठी माणसाचे महत्त्व कमी करण्याच्या कथित प्रयत्नांवर लक्ष केंद्रित करणार आहेत. विशेषतः धारावी पुनर्विकास प्रकल्प (Dharavi Redevelopment Project – DRP) आणि शहरातील जमिनी अदानी समूहाला दिल्या जात असल्याच्या आरोपांवर ते भर देणार आहेत. आदित्य ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील युवासेना या मोहिमेचे नेतृत्व करेल. शिवसेनेतील फुटीनंतरही मुंबईत त्यांचा प्रभाव कायम असल्याचे लोकसभा निवडणुकीतील निकालांवरून दिसून आले होते.

राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार) (NCP SP) ची रणनीती:
राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार) पक्षही स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांसाठी तयारी करत आहे. पक्ष सध्या आपल्या कार्यकर्त्यांना मजबूत करण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहे. शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील पक्ष, आपल्या कार्यकर्त्यांमध्ये उत्साह निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत आहे, विशेषतः पुणे सारख्या त्यांच्या पारंपरिक बालेकिल्ल्यांमध्ये. पक्ष आपल्या सहयोगी पक्षांसोबतच्या समीकरणावरही विचार करत आहे, ज्यामुळे आघाडीच्या माध्यमातून यश मिळू शकेल.

काँग्रेसची रणनीती:
काँग्रेस पक्षाने मुंबई महानगरपालिकेच्या निवडणुका स्वबळावर लढण्याचा निर्णय घेतला असल्याचे बोलले जात आहे. दिल्लीत झालेल्या वरिष्ठ नेत्यांच्या बैठकीत हा निर्णय घेण्यात आला. काँग्रेसला असे वाटते की, आघाडीत राहून त्यांचे मतांचे प्रमाण कमी होत आहे आणि स्वबळावर लढल्यास पक्षाची संघटना मजबूत होईल आणि नवीन नेतृत्व तयार होईल. निवडणूक आयोगाच्या निर्देशानंतर, काँग्रेसनेही आपली संघटनात्मक तयारी सुरू केली आहे.

इतर प्रमुख घडामोडी:

थेट ठाकरे बंधूंची संभाव्य युती: उद्धव ठाकरे आणि राज ठाकरे यांच्यात संभाव्य युतीची चर्चा सुरू झाली आहे. उद्धव ठाकरे यांनी जनतेच्या इच्छेनुसार निर्णय घेण्याचे संकेत दिले आहेत, तर राज ठाकरे यांनीही ‘मराठी माणसाच्या’ हितासाठी एकत्र येणे कठीण नसल्याचे म्हटले आहे. ही संभाव्य युती झाल्यास, त्याचा शिवसेनेच्या (शिंदे गट) मतांवर परिणाम होऊ शकतो, असे राजकीय विश्लेषकांचे म्हणणे आहे.
प्रभाग रचना: निवडणूक आयोगाने प्रभाग रचनेतील बदलांवर लक्ष केंद्रित केले आहे. सुमारे २०% प्रभागांच्या सीमा बदलण्यात आल्या आहेत, ज्यामध्ये लोकसंख्या वाढ आणि पुनर्विकास प्रकल्पांचा विचार केला आहे.
ओबीसी आरक्षण : ओबीसी आरक्षणासंबंधीच्या कायदेशीर अडचणींमुळे निवडणुकांना विलंब झाला होता. आता सर्वोच्च न्यायालयाने निवडणुका घेण्याचे निर्देश दिले असले तरी, ओबीसी आरक्षणाबाबतच्या काही मुद्द्यांवर अजूनही स्पष्टता येणे बाकी आहे.

एकूणच, मुंबई महानगरपालिकेच्या निवडणुका महाराष्ट्राच्या राजकारणासाठी महत्त्वाच्या ठरतील. सर्वच राजकीय पक्ष आपापल्या सोयीनुसार रणनीती आखत आहेत आणि लवकरच या निवडणुकीचा रणसंग्रामही सुरू होईल.

Aarti Dhabale